Wiskoza – co to za materiał i jakie ma właściwości?

Wiskoza to włókno pochodzenia roślinnego, które powstaje z celulozy drzewnej i jest zaliczane do materiałów sztucznych. Dzięki temu łączy naturalne pochodzenie z jedwabistą miękkością, przewiewnością i zdolnością pochłaniania wilgoci. W artykule wyjaśniam, jak dokładnie powstaje ten materiał, jakie ma właściwości oraz jak o niego dbać.

Czym jest wiskoza i skąd pochodzi?

Wiskoza to materiał, który często bywa mylony z włóknami syntetycznymi, jednak w rzeczywistości należy do grupy włókien sztucznych. Oznacza to, że jej bazą są surowce roślinne – przede wszystkim celuloza drzewna pozyskiwana z drzew iglastych, takich jak sosna, świerk czy buk. W materiałoznawstwie bywa też nazywana sztucznym jedwabiem, a w języku angielskim funkcjonuje pod nazwą rayon. W literaturze opisuje się ją jako włókno celulozowe pierwszej generacji. Pierwsze doświadczenia z tym włóknem sięgają 1855 roku, kiedy szwajcarski chemik Georges Audemars uzyskał je po raz pierwszy, natomiast produkcję komercyjną rozpoczęto w 1905 roku. Nazwa „wiskoza” została wprowadzona przez chemików Charlesa Fredericka Crossa, Edwarda Johna Bevana i Claytona Beadle’a.

W zależności od splotu i dalszej obróbki materiał ten występuje w dwóch podstawowych formach. Tkanina wiskozowa powstaje z włókien ułożonych pod kątem prostym, dlatego nie ma właściwości rozciągliwych. Dzianina wiskozowa jest natomiast zbudowana z przeplatających się nici, co daje jej elastyczność i zdolność dopasowywania się do ciała. Odrębnym wariantem jest wiskoza bambusowa, do której celulozę pozyskuje się z bambusa lub eukaliptusa. Dzięki różnym technikom wykańczania ten sam surowiec może imitować jedwab, bawełnę, wełnę lub tworzyć zupełnie matowe, lejące powierzchnie.

Wiskoza to włókno pochodzenia roślinnego, które po chemicznej obróbce celulozy zyskuje miękkość, przewiewność i zdolność pochłaniania wilgoci.

Jak powstaje ten materiał?

Produkcja wiskozy opiera się na chemicznej obróbce celulozy drzewnej. Cały proces można podzielić na kilka etapów:

1. rozdrobnienie drewna i pozyskanie pulpy drzewnej,
2. połączenie masy celulozowej z ługiem sodowym i dwusiarczanem węgla,
3. wytworzenie soli sodowej ksantogenianu celulozy,
4. rozpuszczenie soli w wodnym roztworze zasady sodowej, aby uzyskać płynną masę przędzalniczą,
5. przepuszczenie masy przez dysze przędzalnicze i utwardzenie w kąpieli chemicznej, często z użyciem kwasu siarkowego,
6. płukanie, suszenie i tkanie gotowych włókien wiskozowych.

Choć opis brzmi technicznie, efekt końcowy jest wyjątkowo przyjemny dla skóry. Włókno po wypłukaniu nie zawiera szkodliwych pozostałości chemicznych, a jego struktura zyskuje subtelny połysk i miękki chwyt.

Jakie właściwości ma wiskoza?

Wiskoza wyróżnia się całym zestawem cech użytkowych. Do najważniejszych należą przewiewność, higroskopijność, miękkość, delikatność oraz hipoalergiczność. Materiał ten w suchym stanie jest wytrzymały, łatwo przyjmuje barwniki i nie niszczy się pod wpływem promieniowania słonecznego. Jednocześnie ma tendencję do gniecenia, a po namoczeniu może się kurczyć lub rozciągać.

Przewiewność i higroskopijność

Jedną z najczęściej wymienianych zalet tego włókna jest zdolność przepuszczania powietrza, porównywalna z lnem czy bawełną. Dzięki temu ubrania nie powodują przegrzewania nawet podczas upałów. Materiał chłonie wilgoć z powierzchni skóry i szybko oddaje ją na zewnątrz, przez co nie przykleja się do ciała. Ta właściwość sprawia, że doskonale nadaje się na bieliznę, podszewki i odzież sportową.

Elastyczność, gniecenie i domieszki

Czysta wiskoza nie ma naturalnej elastyczności. Tkaniny z niej wykonane nie rozciągają się i nie wypychają na kolanach czy łokciach, co dla wielu osób jest zaletą, ale wymaga idealnego dobrania rozmiaru. Z kolei dzianiny wiskozowe charakteryzują się lekką rozciągliwością dzięki splotowi. W składach odzieży często pojawiają się dodatki elastanu, poliamidu lub poliestru. Elastan zwiększa elastyczność, a poliester i poliamid ograniczają gniecenie oraz odkształcenia.

Wiskoza bambusowa i jej dodatkowe cechy

Wariant bambusowy ma dodatkowe atuty, takie jak właściwości antybakteryjne i przeciwgrzybiczne. Z tego powodu bywa stosowany w pościeli, poszewkach i ręcznikach kąpielowych. Wiskoza jako materiał pochodzenia roślinnego jest też wegańska i postrzegana jako bardziej ekologiczna alternatywa dla tworzyw syntetycznych, o ile celuloza pochodzi z odpowiedzialnych upraw.

Jak dbać o tkaniny wiskozowe?

Pielęgnacja ubrań z tego materiału wymaga pewnej uwagi, ale nie jest przesadnie skomplikowana. Najważniejsze to unikać wysokich temperatur, gwałtownego wykręcania i suszenia w pionie, gdy włókna są mokre.

Pranie i suszenie

Tkaniny i dzianiny wiskozowe należy prać w niskiej temperaturze, najlepiej w zakresie 30–40°C. W zbyt gorącej wodzie materiał może się skurczyć, a w zbyt zimnej – rzadziej – rozciągnąć. Warto wybierać program do tkanin delikatnych i nie wykręcać odzieży. Po praniu ubrania najlepiej suszyć na płasko, rozłożone na suszarce. Dzięki temu unikniesz deformacji, które mogą pojawić się, gdy ciężkie od wilgoci włókna wiszą na lince.

Prasowanie i przechowywanie

Prasowanie powinno odbywać się w temperaturze nie wyższej niż 90–100°C, najlepiej na lewej stronie i przez cienką tkaninę ochronną. Wysoka temperatura może trwale uszkodzić delikatną strukturę. Ubrania warto przechowywać na wieszakach lub luźno złożone na półce, unikając ciasnego upychania, które sprzyja zagnieceniom. Nie susz ich na kaloryferze ani w pełnym słońcu, ponieważ może to prowadzić do przebarwień.

Gdzie wykorzystuje się wiskozę?

Zakres zastosowań tego włókna jest bardzo szeroki. W odzieży damskiej i męskiej spotyka się je w koszulach, podkoszulkach, T-shirtach, longsleeve’ach, spodniach, bieliźnie, sukienkach, spódnicach, kombinezonach, topach, swetrach i bluzach. W marynarkach i garniturach często pełni rolę podszewki lub głównego składnika tkaniny, nadając jej miękkości i przewiewności. Dodatek wiskozy do wełny czy kaszmiru poprawia komfort noszenia i sprawia, że materiał lepiej oddycha.

Poza modą wiskoza znajduje zastosowanie w tekstyliach domowych. Produkuje się z niej pościel, poszewki, narzuty, obrusy, zasłony, a nawet dywaniki. Wiskoza bambusowa jest ceniona w ręcznikach kąpielowych ze względu na higroskopijność i właściwości antybakteryjne. Materiał ten sprawdza się też w ubraniach dla dzieci oraz odzieży sportowej, ponieważ nie podrażnia skóry i nie ogranicza przepływu powietrza.

Wiskoza na tle innych włókien

Porównując wiskozę z bawełną, lnem czy poliestrem, widać kilka istotnych różnic. Bawełna jest miękka i trwała, ale po zamoczeniu długo schnie i staje się ciężka. Len jest przewiewny, jednak bywa sztywny i mniej odporny na słońce. Poliester nie gniecie się i szybko schnie, ale nie przepuszcza powietrza tak dobrze jak omawiane włókno roślinne. Wiskoza łączy miękkość, przewiewność i zdolność pochłaniania wilgoci, choć ustępuje syntetykom pod względem elastyczności i odporności na zagniecenia.