Elastan materiał – właściwości, zastosowanie, jak prać?

Elastan to syntetyczne włókno poliuretanowe, które rozciąga się nawet do 500% pierwotnej długości i wraca do swojego kształtu. Jego dodatek do tkanin poprawia dopasowanie, komfort noszenia i odporność na zagniecenia. W tym artykule wyjaśniamy, jakie ma właściwości, gdzie jest stosowany oraz jak prawidłowo prać ubrania z jego zawartością.

Czym jest elastan i skąd pochodzi?

Elastan to włókno w pełni syntetyczne, zaliczane do grupy włókien poliuretanowych. Powstaje z kauczuku, który zawiera 85% poliuretanu, a jego struktura opiera się na segmentowanych poliuretanach. W procesie produkcji wykorzystuje się izocyjaniany i glikole, co nadaje mu charakterystyczną elastyczność.

Po raz pierwszy uzyskano go w 1958 roku, a początkowo służył jako zamiennik gumy w przemyśle wojskowym. Dopiero później dostrzeżono jego potencjał w tekstyliach. Ze względu na śliską i mało stabilną strukturę nigdy nie występuje samodzielnie – zawsze stanowi dodatek do innych włókien, takich jak bawełna, poliester czy wiskoza.

Jakie właściwości ma elastan?

Najważniejszą cechą tego włókna jest zdolność do ogromnego wydłużania się. Może zwiększyć swoją długość pięciokrotnie, a po zwolnieniu napięcia natychmiast wraca do pierwotnej formy. To właśnie ta sprężystość sprawia, że ubrania z jego dodatkiem nie tracą kształtu nawet po wielu cyklach prania.

Dodatkowe zalety to lekkość, szybkie schnięcie oraz odporność na pot, oleje, kremy i promieniowanie UV. Włókno nie elektryzuje się, a tkaniny z jego udziałem są mniej podatne na gniecenie. Niestety, ma też pewne ograniczenia, takie jak słaba oddychalność i wrażliwość na wysokie temperatury.

Gdzie stosuje się elastan?

Ze względu na swoje właściwości elastan pojawia się w wielu rodzajach wyrobów odzieżowych i medycznych. Jego obecność, nawet w kilkuprocentowej domieszce, diametralnie zmienia charakter tkaniny. Najczęściej znajdziemy go w:

• legginsach i rajstopach,
• strojach sportowych i tanecznych,
• bieliźnie i skarpetkach,
• strojach kąpielowych,
• opaskach uciskowych, rękawach kompresyjnych i pasach ortopedycznych.

To włókno sprawdza się również w jeansach, spodniach chino czy garniturach męskich. Nawet niewielka ilość poprawia układanie się materiału i zapobiega jego sztywnieniu po praniu.

Proporcje domieszek w tkaninach

Zawartość 2% elastanu w mieszance z bawełną lub poliestrem wystarcza, by odzież zyskała elastyczność i lepiej przylegała do ciała. Takie proporcje są typowe dla koszul, sukienek i spodni codziennych.

Z kolei mieszanka 95% bawełny i 5% elastanu łączy naturalną przewiewność z rozciągliwością, dzięki czemu ubranie pozostaje wygodne i odporne na zagniecenia. 95% poliestru i 5% elastanu to natomiast częsty wybór w odzieży sportowej – poliester odpowiada za trwałość i szybkie schnięcie, a elastan za swobodę ruchów.

Jak prać i pielęgnować ubrania z elastanem?

Elastan źle znosi wysokie temperatury oraz silne detergenty. Pranie w gorącej wodzie, suszenie w suszarce bębnowej czy prasowanie zbyt gorącym żelazkiem może trwale uszkodzić włókna i spowodować utratę elastyczności. Aby tego uniknąć, należy przestrzegać kilku zasad.

Podstawowe zalecenia dotyczące pielęgnacji ubrań z elastanem obejmują następujące kroki:

1. Prać w temperaturze nieprzekraczającej 30°C.
2. Stosować delikatne detergenty przeznaczone do tkanin syntetycznych.
3. Unikać wybielaczy i silnych środków chemicznych.
4. Suszyć w niskiej temperaturze, z dala od bezpośredniego źródła ciepła.
5. Prać ubrania na lewej stronie, aby ograniczyć tarcie o bęben.
6. Nie używać suszenia mechanicznego ani nie prasować wysoką temperaturą.

Pranie w temperaturze powyżej 30°C może trwale uszkodzić włókna elastanu i doprowadzić do utraty elastyczności.

Jeśli odzież z elastanem jest prana zbyt intensywnie lub rozciągana na siłę, jej struktura ulega osłabieniu. W efekcie materiał zaczyna się odkształcać, a ubranie przestaje wracać do pierwotnego kształtu. Dlatego tak ważne jest delikatne traktowanie tego typu tkanin.

Elastan a inne włókna – porównanie

Elastan bywa mylony z poliestrem lub lycrą, ale różni się od nich budową i zastosowaniem. Poniższa tabela pokazuje najważniejsze różnice między elastanem, poliestrem i bawełną.

Elastan a poliester

Poliester to najtańszy i najpopularniejszy syntetyk, sztywniejszy od elastanu i o ograniczonej rozciągliwości. Z kolei elastan jest znacznie bardziej elastyczny, ale sam w sobie nietrwały. Dlatego często łączy się oba włókna, aby wykorzystać trwałość pierwszego i sprężystość drugiego.

Elastan a elastomultiester

Elastomultiester to nowoczesne włókno syntetyczne, stanowiące alternatywę dla klasycznego elastanu. Jest mieszaniną poliestrów o właściwościach elastycznych, ale charakteryzuje się większą odpornością na pranie i zagniecenia. Częściej pojawia się w odzieży technicznej, gdzie liczy się dynamiczna elastyczność i wytrzymałość na intensywne użytkowanie.

Warto też pamiętać, że lycra to znak towarowy zastrzeżony przez firmę Invista, a spandex to po prostu handlowa nazwa elastanu. Lycra jest produkowana metodą suchą i bywa mocniejsza od klasycznego elastanu, ale pod względem chemicznym oba materiały są do siebie bardzo podobne.

Pod względem ekologicznym elastan nie ulega biodegradacji, a jego rozkład może trwać nawet 200 lat. Produkcja wiąże się z emisją CO2 i szkodliwych chemikaliów. Rozwiązaniem częściowo ograniczającym ten wpływ jest elastan z recyklingu oraz hybrydowe materiały biodegradowalne, które pojawiają się na rynku coraz częściej.