Tencel to handlowa nazwa lyocellu, czyli włókna celulozowego pozyskiwanego głównie z drewna eukaliptusowego. Materiał wyróżnia się miękkością, przewiewnością i zdolnością do regulacji wilgoci, dlatego chętnie wykorzystuje się go w odzieży oraz tekstyliach domowych. W artykule znajdziesz najważniejsze informacje o jego produkcji, właściwościach i pielęgnacji.
Czym jest tencel i lyocell?
Tencel bywa nazywany synonimem lyocellu, choć formalnie to zastrzeżona nazwa handlowa jednego producenta. Lyocell jest ogólną nazwą włókna celulozowego wytwarzanego z naturalnej celulozy drzewnej. W opisach ubrań oba terminy pojawiają się zamiennie.
Surowiec pozyskuje się przede wszystkim z drewna eukaliptusowego, ale w produkcji można też wykorzystać bambus lub drewno sosnowe. Pod względem dotyku materiał przypomina wiskozę, jednak jego technologia wytwarzania należy do grupy włókien sztucznych pochodzenia naturalnego, a nie syntetyków.
Autentyczność i zrównoważony charakter potwierdzają oznaczenia takie jak Oeko-Tex oraz FSC. Przy produkcji włókien stosuje się też standard środowiskowy oparty na najlepszych dostępnych technologiach, określanych skrótem BAT.
Jak powstaje lyocell?
Proces produkcji tego włókna rozpoczyna się od rozdrobnienia drewna i wyodrębnienia z niego miazgi celulozowej. Z masy celulozowej pozyskuje się czystą celulozę, która staje się podstawowym budulcem nici.
Od celulozy do roztworu
Wyodrębniona celuloza trafia do zamkniętych reaktorów, gdzie rozpuszcza się ją w organicznym rozpuszczalniku N-tlenku N-metylomorfoliny, oznaczanym skrótem NMMO. W efekcie powstaje jednorodny roztwór celulozowy, gotowy do formowania cienkich włókien.
Formowanie włókien i odzysk rozpuszczalnika
Roztwór przepuszcza się przez dysze z drobnymi otworami, a cienkie strumienie zanurza w kąpieli koagulacyjnej. Tam twardnieją i przekształcają się w nici, które następnie są prane oraz suszone. Istotną cechą tej technologii jest zamknięty cykl produkcji – rozpuszczalnik NMMO podlega odzyskiwaniu i może być ponownie wykorzystany w niemal 100 procentach.
Produkcja lyocellu odbywa się w zamkniętym cyklu, co pozwala odzyskać rozpuszczalnik NMMO w niemal 100 procentach i znacząco ograniczyć zużycie wody oraz energii.
Jakie właściwości ma lyocell?
Ten materiał łączy kilka cech, które w innych tkaninach rzadko występują razem. Jest jednocześnie przewiewny, wytrzymały i przyjemny w dotyku, a do tego dobrze znosi kontakt z wilgocią.
Do najczęściej podkreślanych atutów tego włókna należą:
- wysoka przepuszczalność powietrza,
- naturalna higroskopijność i szybkie schnięcie,
- właściwości antybakteryjne,
- hipoalergiczność oraz całkowita biodegradowalność.
Komfort i termoregulacja
Włókna celulozowe wchłaniają wilgoć i stopniowo oddają ją do otoczenia. Dzięki temu lyocell wykazuje dobre właściwości termoregulacyjne – latem chłodzi, a zimą grzeje. Sprawdza się więc w ubraniach noszonych przez cały rok, także przy dużej aktywności fizycznej.
Miękkość, gładkość i działanie antybakteryjne
Nanowłókna mają niską sztywność, przez co tkanina jest wyjątkowo miękka i gładka w dotyku. Jej struktura bywa porównywana do jedwabiu, co nadaje ubraniom luksusowy wygląd. Materiał szybko schnie i wykazuje działanie antybakteryjne, co ogranicza rozwój nieprzyjemnych zapachów.
Trwałość, odporność na plamy i zagniecenia
Lyocell jest wytrzymały – nie rozciąga się nadmiernie i nie kurczy w wodzie, o ile pielęgnacja przebiega zgodnie z zaleceniami. W porównaniu z lnem i bawełną mniej się gniecie, choć nie oznacza to całkowitej odporności na zagniecenia. Wykazuje też lepszą odporność na plamy niż wiele innych materiałów naturalnych.
Jak lyocell wypada na tle innych tkanin?
Ten materiał często zestawia się z bawełną, lnem, wiskozą i poliestrem. Różnice dotyczą głównie przewiewności, wpływu na środowisko oraz podatności na gniecenie się.
Poniższe porównanie zbiera najważniejsze cechy tych materiałów:
| Materiał | Oddychalność | Wpływ na środowisko | Odporność na zagniecenia |
| Tencel | Bardzo wysoka | Niski – zamknięty cykl produkcji | Wysoka, choć możliwe są delikatne zagniecenia |
| Bawełna | Wysoka | Znaczący – duże zużycie wody | Średnia |
| Len | Wysoka | Stosunkowo niski | Niska – łatwo się gniecie |
| Wiskoza | Wysoka | Mniej ekologiczna produkcja | Średnia |
| Poliester | Niska | Wysoki – tworzywo sztuczne | Wysoka |
Lyocell wchłania wilgoć szybciej niż bawełna, co ma duże znaczenie podczas upałów i wysiłku. Jest też mniej podatny na gniecenie niż len, a od wiskozy odróżnia go wytrzymałość i mniej agresywna chemia stosowana w procesie produkcji.
W zestawieniu z poliestrem lyocell wygrywa przepuszczalnością powietrza, regulacją wilgoci i biodegradowalnością. Do wad należy wyższa cena oraz konieczność delikatniejszej pielęgnacji, jednak dla wielu osób te kompromisy są akceptowalne.
Gdzie znajduje zastosowanie lyocell i jak o niego dbać?
Odzież codzienna i elegancka
Uniwersalność tego włókna sprawia, że pojawia się ono w t-shirtach, bluzach, spodniach i bieliźnie, gdzie liczy się miękkość oraz wygoda. W odzieży sportowej docenia się jego zdolność do szybkiego odprowadzania wilgoci i właściwości antybakteryjne. Dzięki jedwabistej strukturze trafia również do eleganckich koszul, garniturów i sukienek koktajlowych. Niewielka domieszka elastanu bywa dodawana, aby zwiększyć elastyczność ubrań.
Dom, medycyna i inne obszary
Poza odzieżą materiał ten wykorzystuje się w pościeli i ręcznikach, gdzie istotna jest higroskopijność oraz delikatny dotyk. Hipoalergiczność sprawia, że bywa obecny w produktach medycznych. Pojawia się także w tapicerkach samochodowych, elementach wygłuszających i produktach dekoracyjnych. Sporadycznie trafia do biżuterii, na przykład do opasek czy bransoletek, a dzięki mikroskopijnej strukturze może być stosowany nawet w filtracji powietrza i wody.
Pielęgnacja – pranie, suszenie i prasowanie
Lyocell wymaga nieco delikatniejszego traktowania niż typowa bawełna. Pranie najlepiej wykonywać w chłodnej lub letniej wodzie – temperatura nie powinna przekraczać 30°C, choć w wielu przypadkach dopuszcza się maksymalnie 40°C. Do prania warto wybierać delikatne detergenty i unikać wybielaczy oraz wysokiego wirowania. Pranie ręczne to najbardziej delikatna metoda i sprawdza się zwłaszcza przy cienkich, mocno zabrudzonych tkaninach.
Suszenie powinno odbywać się na płasko lub na wieszaku, z dala od bezpośredniego słońca. Należy unikać suszarki bębnowej, ponieważ wysoka temperatura może osłabiać włókna. Podczas prasowania ustaw żelazko na średnią temperaturę i stosuj wilgotną ściereczkę pomiędzy nim a tkaniną. Parownica również sprawdzi się do wygładzania delikatnych zagnieceń.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czym dokładnie jest Tencel i czy to to samo co lyocell?
Tencel to zastrzeżona nazwa handlowa jednego producenta, natomiast lyocell to ogólna nazwa włókna celulozowego; w praktyce oba terminy są często stosowane zamiennie.
Z jakiego surowca powstaje lyocell?
Głównie pozyskuje się go z drewna eukaliptusowego, choć można też używać bambusa lub drewna sosnowego.
Na czym polega proces produkcji lyocellu?
Celuloza jest rozpuszczana w rozpuszczalniku NMMO, formowana przez dysze w cienkie włókna, a użyty rozpuszczalnik odzyskuje się w zamkniętym cyklu produkcji.
Jakie są główne cechy użytkowe tkanin z lyocellu?
Materiał jest przewiewny, miękki, wytrzymały, dobrze reguluje wilgoć i posiada właściwości antybakteryjne oraz hipoalergiczne.
Czy lyocell jest ekologiczny w porównaniu z innymi tkaninami?
Tak — produkcja odbywa się w zamkniętym cyklu z wysokim odzyskiem rozpuszczalnika, co zmniejsza zużycie wody i wpływ na środowisko.
Do jakich zastosowań trafia lyocell poza odzieżą?
Wykorzystuje się go w pościeli, ręcznikach, produktach medycznych, tapicerkach, elementach wygłuszających i czasem w filtracji powietrza i wody.
Jak prać i suszyć ubrania z lyocellu?
Prać w chłodnej lub letniej wodzie (zwykle do 30–40°C) delikatnymi detergentami, unikać wybielaczy i silnego wirowania; suszyć na płasko lub na wieszaku z dala od słońca.
Czy lyocell łatwo się gniecie i czy jest trwały?
Materiał jest wytrzymały i mniej podatny na zagniecenia niż len, choć drobne zagniecenia mogą się pojawić; przy prawidłowej pielęgnacji nie kurczy się nadmiernie.
